Matt Myers, “The Halted March of the European Left”

Απόσπασμα από την εισαγωγή του βιβλίου του Matt Myers, “The Halted March of the European Left” σελ. 1-4, το οποίο νιώθω πως ταιριάζει εξαιρετικά και στη σύγχρονη συγκυρία:

Τo 1978, o παγκοσμίου φήμης ιστορικός Έρικ Χομπσμπάουμ εκφώνησε την εμβληματική του διάλεξη στο Marx Memorial, στην οποία υποστήριξε πως το εργατικό κίνημα βρισκόταν σε αδιέξοδο. Οι κοινωνιολογικές, εκλογικές και πολιτισμικές τάσεις από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 είχαν ανακόψει την προέλασή του. Η πολιτική ενότητα και πολιτισμική συνοχή της Βρετανικής εργατικής τάξης βρισκόταν σε μια μη θεραπεύσιμη κρίση. Η χειρωνακτική εργασία υποχωρούσε τόσο σε σχετικούς όσο και σε απόλυτους όρους, το Εργατικό Κόμμα έχανε σταδιακά την εκλογική του ηγεμονία, ενώ ομάδες εργαζομένων επεδίωκαν τα ιδιαίτερα οικονομικά τους συμφέροντα αδιαφορώντας για άλλα τμήματα της κοινωνίας. Ο Χομπσμπάουμ είχε αντιταχθεί σθεναρά σε παρόμοιες προγνώσεις κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του ’50 και του ’60. Ωστόσο, είκοσι χρόνια αργότερα, ένας από τους σημαντικότερους διανοούμενους της Βρετανικής αριστεράς φαινόταν να συμφωνεί πως οι δομικές αλλαγές και η εργαλειακή στάση απέναντι στην πολιτική είχαν καταστήσει την εργατική τάξη παρωχημένη ως το κατεξοχήν υποκείμενο της επαναστατικής αλλαγής. «Οι ριζοσπάστες και οι σοσιαλιστές δεν γνωρίζουν πλέον πώς να μεταβούν από το παλιό στο νέο», υποστήριζε τώρα, καθώς «οι μεγάλοι στρατοί της εργασίας δεν προελαύνουν πια, όπως κάποτε φαινόταν, ολοένα πιο ενωμένοι και κουβαλώντας μαζί τους το μέλλον». Από τη δεκαετία του ’50 “οι παλιές βεβαιότητες… σχετικά με τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που αναμενόταν ότι θα πραγματοποιούσαν τη μετάβαση σε ένα νέο κοινωνικό σύστημα… έχουν τεθεί υπό αμφισβήτηση”[…]

Σε αντίθεση με τις δυσοίωνες προβλέψεις του Χόμπσμπαουμ, υποστηρίζει ότι το εργατικό κίνημα στην Ευρώπη ήταν εκπληκτικά εύρωστο την περίοδο της διάλεξής του. Οι απαισιόδοξες προβλέψεις ήταν ελάχιστα διαδεδομένες μόλις μερικά χρόνια νωρίτερα. Έως το 1974–75, οι εκλογικές επιτυχίες είχαν φέρει στην εξουσία τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα σε Βρετανία, Βέλγιο, Ολλανδία, Νορβηγία, Δανία, Δυτική Γερμανία, Αυστρία, Σουηδία και Φινλανδία. Τα δυτικοευρωπαϊκά Κομμουνιστικά Κόμματα βρίσκονταν στα πρόθυρα της συμμετοχής σε κυβερνήσεις και διαμόρφωναν τις στρατηγικές των ενθαρρυμένων εργατικών κινημάτων. Ποτέ άλλοτε τόσα πολλά ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα, επισήμως δεσμευμένα στην εκπροσώπηση της εργατικής τάξης, δεν βρίσκονταν ταυτόχρονα στην εξουσία σε ολόκληρη τη γηραιά ήπειρο. Η οικονομική αναδιάρθρωση είχε ανοίξει δρόμους για νέες μορφές κινητοποίησης με επικεφαλής γυναίκες, μετανάστες και νέους μισθωτούς. Η αυξανόμενη ισχύς της εργατικής τάξης από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, και όχι η αναμενόμενη απαξίωσή της, ήταν εκείνη που επέδρασε καταλυτικά σε αυτά τα κινήματα. Τα αριστερά κόμματα και τα συνδικάτα αναπτύσσονταν ραγδαία, καθώς μια ποικιλόμορφη νέα γενιά εισερχόταν στις γραμμές τους. Οι δυσανάλογα μεγάλοι αριθμοί πρώην περιθωριοποιημένων εργαζομένων που προσχώρησαν στην Αριστερά τη δεκαετία του 1970 δεν φαίνεται να πίστευαν ότι η προέλαση της εργασίας είχε ανακοπεί. Οι κύριοι αντίπαλοι του εργατικού κινήματος εκείνα τα χρόνια δεν έδειχναν την ίδια περιφρόνηση με τους σκεπτικιστές από το ίδιο πολιτικό στρατόπεδο.

Συνοπτικά, αυτό το βιβλίο υποστηρίζει πως η ευρωπαϊκή Αριστερά συνέβαλε στη διαχείριση της μετάβασης στη νεοφιλελεύθερη εποχή, αποδυναμώνοντας εκείνες τις κατηγορίες εργαζομένων που είχαν εναποθέσει σε αυτήν τις ελπίδες τους για τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Οι «δίδυμες κρίσεις της μπολσεβίκικης/επαναστατικής και της σοσιαλδημοκρατικής πτέρυγας της Αριστεράς» δεν ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της αποβιομηχανοποίησης ή, ακριβέστερα, της μετάβασης σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο που «υπόσκαψε την ικανότητά της να υπερασπίζεται την κοινωνική της εκλογική βάση». Οι δυσχέρειες της Αριστεράς δεν μπορούν να αποδοθούν στην ιδέα ότι είχε επιτύχει τους στόχους της και, κατά συνέπεια, της έλειπε ένα αξιόπιστο πρόγραμμα αλλαγής κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970. Οι επιλογές που λήφθηκαν από τα κόμματα κατά τη διάρκεια μιας συμπυκνωμένης αλλά αποφασιστικής ιστορικής στιγμής συνέβαλαν στην αντίληψη μιας ήττας της Αριστεράς. Μέσα από μια τριμερή μελέτη της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, τα ακόλουθα κεφάλαια καταδεικνύουν πως τα κομμουνιστικά, σοσιαλιστικά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα συνέβαλαν στην αποδυνάμωση των νέων συνιστωσών της εργατικής τάξης στον χώρο παραγωγής, στην κοινωνία και στις κομματικές δομές, και πειθάρχησαν επιτυχημένα τους παραδοσιακούς εργατικούς υποστηρικτές τους. Συνεπώς δεν υπήρχε άμεση σχέση ανάμεσα στην οικονομική αναδιάρθρωση και τη μοίρα της Αριστεράς. Η κατάργηση της εργατικής τάξης ως μείζονος ιστορικού δρώντος υποκειμένου άφησε ένα κενό εκεί όπου για πάνω από εκατό χρόνια είχε υπάρξει η αρχιτεκτονική που είχε συνδεθεί με τη δομή της προοδευτικής πολιτικής.