Σε μια συγκυρία που η ακρίβεια λεηλατεί βίαια το λαϊκό εισόδημα και η γενικευμένη σήψη εμπεδώνει την εικόνα ενός κράτους-λάφυρου στα χέρια φαύλων, τα κοινωνικά αδιέξοδα μετατρέπονται σε εύφλεκτη ύλη. Οταν η εσωτερική αυτή αποσύνθεση συναντά μάλιστα και την απειλή μιας γενικευμένης πολεμικής ανάφλεξης, οι παραλληλισμοί με τη ζοφερή δεκαετία του 1930 παύουν να είναι ιστορική άσκηση. Σήμερα, περισσότερο ίσως από ποτέ, η γενικευμένη απονομιμοποίηση των θεσμών θυμίζει έντονα την εδραιωμένη πεποίθηση των υποτελών του 1936 ότι η εξουσία λειτουργεί ως «συμμορία κλεφτών» (a gang of thieves), όπως έγραφε χαρακτηριστικά ο Βρετανός πρόξενος στη Θεσσαλονίκη Edgar Lomas στην αναφορά του Ιουνίου του 1936 (Αρχεία Foreign Office, 371/20389/61).
Στις ιστορικά πυκνές στιγμές του Μαΐου του ’36 καθρεφτίζονται και σημερινά αδιέξοδα. Είναι η στιγμή που η κοινωνική δυναμική εγκλωβίστηκε από μια ανεπαρκή ηγεσία σε –«κεντροαριστερές» θα λέγαμε σήμερα– ψευδαισθήσεις, που μετέτρεψαν μια πάνδημη λαϊκή έκρηξη σε έρμαιο ελιγμών και συμβιβασμών. Στοχεύοντας σε μια σφαιρική διερεύνηση αυτού του εκρηκτικού μείγματος ταξικής σύγκρουσης, συλλογικών ταυτοτήτων και πολιτικής στρατηγικής, το Εργαστήριο Συγκρουσιακής Πολιτικής διοργανώνει επετειακή ημερίδα για τα 90χρονα του «ματωμένου Μάη» με τίτλο «1936, σημείο καμπής και υπόμνηση: 90 χρόνια από τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης» την Κυριακή 10 Μαΐου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.*
Το 1936 δεν αποτελεί μόνο το απόγειο της μεσοπολεμικής εργατικής μαχητικότητας, αλλά και τη χρονιά μιας οδυνηρής στρατηγικής ήττας που άνοιξε τον δρόμο για τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Τον Μάιο εκείνης της χρονιάς ο σπινθήρας των καπνεργατών γιγαντώθηκε από την προκλητικότητα των ελίτ (των αρίστων» της εποχής): ενώ ο λαός πεινούσε, φαινόμενα εκτεταμένης διασπάθισης δημόσιου χρήματος και οικονομικά σκάνδαλα αποκάλυπταν ένα κράτος ευθέως εχθρικό προς την κοινωνία. Η διεκδικητική μαχητικότητα του 1936, υπερτετραπλάσια του μέσου όρου των προηγούμενων δεκαετιών, δεν ήταν μια τυχαία έκρηξη, αλλά η κορύφωση μιας κοινωνικής δυναμικής που ζητούσε ριζική ανατροπή και αξιοπρέπεια.
Ωστόσο η πραγματική τραγωδία δεν κρίθηκε στους δρόμους, αλλά στην πολιτική ανεπάρκεια της ηγεσίας του κινήματος. Για να εξηγηθεί πλήρως το γιατί η μεγαλειώδης αυτή κινηματική δυναμική οδηγήθηκε στην αυτοκτονία πρέπει να ληφθεί υπόψη η αφροσύνη μιας στρατηγικής που, στο όνομα της συμμαχίας με δήθεν «προοδευτικά» στοιχεία του θεσμικού φάσματος (το αποκαλούμενο Λαϊκό Μέτωπο), επέβαλε υποστολή των διεκδικήσεων. Η επίκληση της δημοκρατίας μετατράπηκε έτσι σε παγίδα-ορόσημο της κατάλυσής της – και το φαινόμενο δεν ήταν μόνο ελληνικό· από τη Γαλλία έως την Ισπανία η προσπάθεια απάντησης στον φασισμό μέσα από ετεροβαρείς συμμαχίες κατέληξε στον αφοπλισμό των κινημάτων, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο στον ολοκληρωτισμό.
Ειδικά στις μέρες μας το ερώτημα παραμένει αμείλικτο: Πώς οι στρατηγικές επιλογές των ηγεσιών μετατρέπουν την ορμή της βάσης σε μηχανισμό συγκράτησης; Πότε η επίκληση της «δημοκρατικής σταθερότητας» γίνεται προσωπείο πολιτικής συνθηκολόγησης; Πώς συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές υπονομεύουν τους κοινωνικούς αγώνες και τι ακριβώς μας αποκαλύπτει η ιστορική εμπειρία; Μόνο μέσα από αυτή την αναμέτρηση με το παρελθόν μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι η Ιστορία δεν θα επαναλαμβάνεται με τη μορφή νέων, ακόμη πιο επώδυνων ηττών.
- Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 10 Μαΐου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα). Οι ακριβείς ώρες διεξαγωγής και το αναλυτικό πρόγραμμα θα ανακοινωθούν προσεχώς στην ιστοσελίδα του Εργαστηρίου Συγκρουσιακής Πολιτικής: https://lcp.panteion.gr/
*Ο Σεραφείμ Ι. Σεφεριάδης είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, life member στο Πανεπιστήμιο του Cambridge (CLH) και διευθυντής του Εργαστηρίου Συγκρουσιακής Πολιτικής
https://www.documentonews.gr/article/koinoniki-anatasi-kai-politikos-egklovismos/
Leave a Reply